God's Wezen.

Het begint te sneeuwen. Eenzaam staat daar de vader van de verdronken Pavel. Verdronken omdat het ijs het niet hield. Terwijl zijn berekening had uitgewezen dat het sterk genoeg moest zijn. Vol verdriet en vol boosheid staat hij daar, maar vooral alleen. Zacht klinkt er een speeldoosje. Hij is één van de wezen van God.
Een paar weken gelezen zag ik een preview van 'God's Wezen'. KRT bracht, in regie van Minnekus de Groot, vier van de tien geboden uit de voorstelling van NTGent/Wunderbaum van jaren geleden (gebaseerd op de Dekolog van Kieslowski). Afgelopen vrijdag was de première en de voorstelling was sterk gegroeid. Gegroeid omdat de spelers losser waren in hun spel, gegroeid in hoe de eigen jeugdherinneringen van de spelers zich verweven met de Dekaloog. Bovendien zijn de beelden nog sterker. Beelden als de handen van de vader en dochter die steeds dichter bij elkaar komen omdat zij denkt dat hij niet haar echte vader is. Beelden als van de moeder die naar zoon blijft kijken ook al is hij een moordenaar. De live muziek voegt een extra laag aan de voorstelling toe. Soms ondersteunend, soms scherp, zoals het ademen tijdens de beschrijving van de moord op de taxichauffeur.
Het is een bijzondere voorstelling die laat zien hoe dramatische verhalen ook de verhalen zijn van gewone mensen die onze buren zouden kunnen zijn.


Foto: Kees Dennik

My first suicide. Jouw leven, jouw lot.

Een speurtocht door de krochten van de Rotterdamse Schouwburg, daar lijkt 'My first suicide' van Sarah Moeremans eerst nog het meest op. We beginnen via de trappen van de nooduitgang, komen zo bij de kleedkamer van het orkest, bij een technische ruimte, langs de financiële administratie en in de foyer. Op deze toch volgen we Simon Simons een jonge werkeloze man die geen toekomst meer ziet en zich op een onbewaakt ogenblik laat ontvallen dat hij zelfmoord zou willen plegen. Dat lijkt een gouden greep want op eens krijgt zijn leven weer een doel, tenminste anderen zien kansen hoe deze zelfmoord hun doel kan ondersteunen.
Zo komen we langs de intellecteulen, de vrouwen, de kunstenaars (met veel zelfspot over hoe toneel alleen nog lijkt te kunnen als het ook leuk is), de mystici en de milieuactivisten. Aan iedereen heeft de buurvrouw die zich tot producer heeft ontpopt de zelfmoordenaar beloofd. Want zo krijgt het doel opeens een gezicht. Het is dan ook niet voor niks dat in een gelikte productpresentatie voor de suicide kit zij ons toezingt: 'Het is jouw leven, het is jouw lot'.
Maar allengs wordt het serieuzer en als in een processie verlaten we de Schouwburg, door de regen gaan we de parkeergarage in. Daar krijgt de voorstelling een onverwacht en wrang einde, waarin de groep sterker blijkt dan het individu. Het is een spitse voorstelling geworden, die met woord en zang, je steeds een stapje verder meevoert. Meevoert in de keuzes van Simon, in het spel van de jonge acteurs van ArTEZ en de muziek van Eefje de Visser.

Een betoverende Antony.

De grote zaal van het Concertgebouw gonst van opwinding en enthousiasme voor het concert. Het is duidelijk we zijn hier met mede-bewonderaars van Antony and the Johnsons. Meer nog dan bij een eerder concert wat ik in Eindhoven bezocht is iedereen nu vol verwachting. Het is de tweede keer dat Antony tijdens een Holland Festival optreedt met het Metropole Orkest.

Het wordt een bijzondere avond. Met zijn eigen bijzondere, soms ijle, soms sprookjesachtige en androgyne stemgeluid voert hij ons allemaal mee. Naar zijn liederen vol leven, pijn en zoektochten. Een speciaal moment is hij improviseert nadat hij vertelt dat het hem opviel dat ze bij de Queen's jubilee steeds sprake over 'The queen likes horses'. Een spontaan lied volgt dat eigenlijk niet kan stoppen. En eigenlijk is dat wat iedereen hoopt, dat Antony niet stopt met zingen, maar ons blijft betoveren.

Foto: Ada Nieuwendijk

Les Enfants Terribles.

Een projectiescherm met vallende sneeuw. Combineer dat met de muziek van Philip Glass en je krijgt een hallucinerende ervaring; af en toe had ik de indruk dat het toneel bewoog. Het verhaal van Jean Cocteau over broer Paul en zus Elisabeth zijn door Philip Glass getransformeerd in een prachtige opera. De begeleiding bestaat 'slechts' uit drie piano's, maar met de kenmerkende ritmes en herhalingen van Glass werkt die zeer krachtig.
Het verhaal van de getormenteerde liefde van broer en zus voor elkaar en het noodlot van elkaar en anderen daarin pijn doen wordt - ondanks het absurde karakter ervan - overtuigend gebracht. Na de videoprojecties tijdens Blauwbaard's Burcht is dit opnieuw een voorstelling waarin video een extra laag toevoegd. Niet alleen de vallende sneeuw werkt, maar ook de benauwenis van de zolderkamer van Paul en Elisabeth, de stripachtige illustratie van de dood van Michael de man van Elisabeth (en herinnerde mij aan de bewerking in de Harry Potter film van het verhaal van 'the elder wand'). Tot slot kleurt de video rood bij de dood van Paul en Elisabeth.
Het was een productie van de opera uit Bordeaux met een prachtige hoofdrol voor Chloé Briot als Elisabeth. Hopelijk nodigt deze voorstelling uit de komende jaren meer van zulke producties naar Rotterdam te halen.

Distant Voices. Stemmen die grenzen overgaan.

Hoorden we tijdens een voorproefje van de operadagen 'Ombra mai fu' op straat, nu klinkt het uit een elektronische boom. Het is één van de installaties in het nieuwe Luxortheater als start van 'Distant voices', de operareis van dit jaar met speciale aandacht voor de techniek. Vanuit het Luxor gaat het naar de verlaten Fenixloodsen op Katendrecht. We komen eerst terecht in de totalitaire Witte Wereld waar vrij naar Orwell alleen maar gezongen mag worden (en dan als musical met altijd aanwezige glimlach) en spreken verzet blijkt. Net als in '1984' blijkt verzet niet te mogen baten en is de echt zingende stem nog slechts een herinnering.
Hierna volgt Sol10 met muziek van Monteverdi, video, dans en zang. Een prachtige combinatie die weer hoop geeft op de liefde. In de installatie Blauwbaard's Burcht zien we een indrukwekkende beeld- en geluidsinstallatie die nieuwe dimensies aan het verhaal en vooral het beeld geeft. Het beeld is zo intens, dat je vergeet dat je slechts naar projecties zit te kijken. Zeker als de dekens één voor één op de brancard worden geveegd.
De tocht eindigt als die begon met een combinatie van opera en electronica. Zweedse zangeressen combineren aria's met electronische geluiden en zeker in de grote ruimte van de loods, met de lift komt dat prachtig tot zijn recht. Steeds wordt er iets toegevoegd aan de muziek, natuurlijk het beeld, maar ook extra dimensies aan de stem en het geluid. Een geslaagde, avontuurlijk reis.

Het spookhuis der geschiedenis. Beelden die bijblijven.

Geschiedenis als les, als waarschuwing, als illusie of als spookhuis. Als je geschiedenis hebt gestudeerd, weet je dat de geschiedenis voor alles bruikbaar is. Deze keer dient de geschiedenis als inspiratie voor de nieuwe muziektheatervoorstelling van Wunderbaum. Een muziektheatervoorstelling waar in de traditie van Thomas Bernhard gescholden wordt op het hedendaagse theater - en vooral de opera en zijn publiek. Waar tekstschrijver Gerardjan Rijnders zijn gal en ironie spuit. Dat is leuk, maar soms ook wat langdradig.
Wat de voorstelling echter bijzonder en krachtig maakt zijn de beelden met de muziek van Wagner. Beelden uit de collectieve geschiedenis die een nieuwe dimensie krijgen. Beelden van een stervende zwaan, overgoten door stookolie, simpel maar teder. Beelden van Steve Jobs als de nieuwe profeet met dwepende volgers. Beelden van de acteurs met prachtige maskers van Merkel, Sarkozy en Rutte die bedelend het publiek in komen. Beelden van de waanzinnige theatermaker Loetz. En het meest indrukwekkende beeld dat van de vallende man uit de Twin Towers, een beeld dat iedereen raakte. Maar ook het morrelen aan het beeld doordat spelers uit 'het spookhuis' het Schouwburgplein opstappen en Loetz ons (of zijn het nu juist de anderen buiten) oproept om te veranderen. Geschiedenis heeft altijd de hoop van verandering. Deze spookgeschiedenissen roept beelden op die bijblijven.

Preview God's Wezen.

Jaren geleden veroorzaakten de tiendelige filmserie 'Dekalog' van Krzysztof Kieślowski een sensatie op het Rotterdamse filmfestival. Een serie actuele films over de tien geboden in de setting van het Warschau van de jaren tachtig. Indrukwekkende menselijke verhalen. De theateruitvoering door NTGent/Wunderbaum was opnieuw heel speciaal en staat in mijn top 10 van beste ooit geziene theateruitvoeringen. Het getuigt dan ook van moed dat KRT als amateurvereniging in regie van Minnekus de Groot nu vier delen gaat uitvoeren.
Afgelopen week mocht ik een preview zien. Het werk is nog niet helemaal af, maar de kern staat al. En die staat goed. Gekozen is voor de verhalen waarin de relatie ouders - kind centraal staat. Deze vier verhalen worden gecombineerd met eigen jeugdherinneringen van de spelers. Zijn deze jeugdherinneringen vooral warm, de Dekalog delen zijn menselijk, tragisch, zoekend en eindigen vol humor. De spelers geven mooi vorm aan de zoektocht van elke ouder en van elk kind, wat kan je zeker weten? De kracht van de verhalen raakt opnieuw en wordt versterkt door de live muziek.
Een aanrader om te gaan zien dus. Op 8, 9 en 10 juni in 't Kapelletje in Rotterdam en kaarten zijn verkrijgbaar via www.hoenu.nl.