Middle East. Operadagen 5.

De muziektheatervoorstelling Middle East blijkt een onverwacht hoogtepunt van de Operadagen 2011. Een voorstelling van LOD over een slepend conflict met een abstracte tekst die prachtig is vormgegeven, goed wordt gespeeld en waar de muziek en uitvoering je meeslepen. Want uitgaande van het abstracte gegeven - wat als er echt onderhandeld was in Camp David tussen Arafat en Barak - wordt in muziek en beeld een andere werkelijkheid vormgegeven. Een werkelijkheid waarin men tracht te gaan zitten en te gaan praten en dat niet lukt, een wereld waarin het zand door de handen glipt, waar stoelen branden en tegelijkertijd de overeenkomsten tussen leiders groter lijken dan de verschillen. Zonder dat nu concreet teksten aan één van beiden worden toegeschreven ontstaat uit alle fragmenten iets nieuws.
De muziek van Frank Nuyts, de tekst van Philippe Blasband en de regie van Johan Dehollander alles valt optimaal samen. Bovendien geeft Ruth Rosenfeld een prachtige sopraan in combinatie met de acteur Thomas Bellinck het verhaal en de muziek vleugels. Dat alles ondersteunt door het ensemble Spectra. Hoewel een voorstelling een conflict niet kan veranderen, voegt de voorstelling wel een nieuwe dimensie aan het conflict toe. En de beelden trillen nog na.

Foto: Kurt van der Elst

Die Jahreszeiten. Operadagen 4.

Het is de dag na de arrestatie van Mladic en als op het toneel een groep vluchtelingen bij een boerderij komt aanlopen, denk ik automatisch aan Srebrenica. Zo dringt de actualiteit zich nog meer binnen bij 'Die Jahreszeiten' dat door Opera OT wordt uitgevoerd. Het beeld van de vluchtelingen is een klassiek beeld, met de kinderwagen refererend aan de hongertochten in de Tweede Wereldoorlog. Het is de eerste keer dat het oratorium van Haydn als opera wordt uitgevoerd. Het is een uitvoering waar de uitbeelding een ander, eigen verhaal verteld dan de tekst. Terwijl de tekst, tamelijk oubollig over de seizoenen vertelt, staat in deze regie centraal hoe het geweld van de buitenwereld naar binnen komt in wat eens een idyllische wereld leek.
Er wordt prachtig gezongen vooral door de sopraan Robin Johannsen en de tenor Tom Randle (die ik me altijd nog herinner uit de fantastische 'Rake's Progress' van een aantal jaren geleden). Ook het koor levert een indrukwekkende prestatie. Maar als geheel overtuigt de voorstelling niet voldoende. Er ontstaat onvoldoende verbinding noch conflict tussen de muziek en tekst enerzijds en het beeld en de actie anderzijds. Hoewel de beelden mooi zijn zowel in het spel als de videoprojectie (al deed die bij het in beeld komen van tanks soms wel denken aan een computergame) wordt het geen sterk compleet verhaal. Maar de muziek blijft prachtig.

Medea. Operadagen 3.

Medea is een andere voorstelling dan de klassieke opera 'Dido and Aeneas' of de nieuwe opera 'Penthesilea' die ik eerder tijdens de operadagen zag. Medea is een muziektheatervoorstelling van de Veenfabriek die gesproken monologen combineert met muziek en zang. De voorstelling heeft daarmee een ander karakter, dichter bij toneel. De monologen tonen de verschillende kanten van het drama van Medea. Sommige passages zijn mooi, maar de teksten zijn ook lang. Dat vermindert mijn concentratie. De muziek is meer dan begeleiding, het vormt een klaagzang, zowel in muziek als in de zang van Raphaela Danksagmuller. Het is een interessante voorstelling waar het spel soms vrolijk is, en dramatisch wordt als Lizzy Timmers beschrijft hoeveel ze van haar kinderen houdt. Hoe ze hun in detail beschrijft en toch geen uitweg ziet dan ze te doden. Er is geen uitweg, het lijden overheerst.

Penthesilea. Operadagen 2.

Terwijl we staan te wachten voor de kleine zaal komt een trompetspeler naar buiten, hij speelt een paar maten en vertelt dat we het verhaal vanaf het einde gaan zien en horen. Inderdaad ontwaakt Pentesilea en als ze kijkt ziet de de dode Achilles liggen. Het podium ligt bezaaid met resten huisraad, hier heeft een gevecht plaatsgevonden. Young Hee Kim is een formidabele Penthesilea die wenst te overwinnen, ook wenst lief te hebben, maar zich niet kan laten verslaan door Achilles. Als blijkt dan ze dan toch verslagen is, rest er maar één uitweg een nieuw gevecht maar dan met dodelijke afloop. Ook in de tweede opera die ik zie tijdens de operadagen 2011 sterft de vrouw als haar liefde onmogelijk blijkt te zijn.

Dido and Aeneas. Operadagen 1.

Dido legt een witte roos op haar eigen graf en in het licht van de volgspot daalt ze in de orkestbak af en loopt dan dwars door het publiek naar boven. Terwijl het licht dooft, klinken de laatste noten. Deze Dido en Aeneas is intiem en daarmee tegelijk teder en indrukwekkend. Geen grote helden, maar een Dido die de muziek in haar hoofd hoort, en stemmen hoort. In haar waanzin is ze overtuigend. De vier koorleden lopen steeds heen en weer en je voelt de drukte. Je ziet hoe ze aan haar ochtendjas plukt en de heks in haar spreekt en haar in het verdriet stort.
Dido wordt prachtig gezongen door Rosanne van Sandwijk. Ze is stil voor ze aan Dido's Lament begint waardoor het nog intenser klinkt. Ze sterft, ze is alleen en de stemmen verlaten haar geest en het toneel. Eén witte roos en ze loopt langzaam weg. Een afscheid van gekte, van stemmen, van het leven, maar ook een verlichting.

Relâche van Maatschappij Discordia

Deze keer eindigt de voorstelling met kleine glaasjes bier die worden uitgedeeld, de vorige keer dat ik Maatschappij Discordia zag kregen we glaasjes wijn. Ook de tribune die vrij in de ruimte staat is dezelfde, en soms klinken de stemmen en geluiden ook achter je. De folder van 'Relâche' spreekt over een voorstelling over oponthoud en Kafka wordt genoemd. Relâche is een wat vreemde en soms ontregelende voorstelling. Want de voorstelling begint eigenlijk niet echt, er wordt heen en weer gelopen, gemompeld, gebeld, een broek aan en uit getrokken en gesproken. Maar geen dialogen, monologen, geen plot, we wachten of er nog iets gaat gebeuren. En ik twijfel wat vind ik er nu van, ik verveel me niet, soms probeer ik er een lijn in te vinden (is het telefoongesprek over de voorstelling die wordt afgelast een verwijzing naar de bezuinigingen op cultuur, maar laat me toch vooral meevoeren. Meevoeren op de stroom van wat er gebeurt, van de serie foto's van overleden beroemde kunstenaars die voorbij komt. De vraag is wat begint en wat er blijft er over, misschien begint er weinig echt en blijft er ook weinig over. Toch is dat wat er tussen zit juist ook interessant, ook als het soms onduidelijk blijft.

Gif. In darkness let me dwell.

Het regent op het toneel, maar niet alleen op toneel, de regen waait de zaal in. Het verdriet van de spelers wordt voelbaar en tastbaar. Elsie de Brauw en Steven Van Watermeulen zijn het echtpaar waarover de man zegt 'Eerst verloren ze hun kind, toen zichzelf en tot slot elkaar'. Na tien jaar komen ze weer samen omdat het graf van hun kind geruimd moet worden vanwege gif in de grond. Vanaf het eerste moment dat de vrouw opkomt voel je de spanning, ze kan geen moment stil zitten, de zenuwen en het verdriet zijn te groot. Hoe kan ze weer met haar ex-man praten, terwijl dat toen niet kon. De regie van Johan Simons voor NTGent klopt op elk punt, de voorstelling stroomt en is toch precies.
Soms lijkt het een vervolg op de ruzie en de pijn van Martha en George uit 'Who's afraid of Virigina Woolf', maar het verdriet is anders. Het wordt tastbaarder en tastbaarder, bij de vrouw groot en iets wat haar leven nog steeds beheerst. Bij de man stiller, schijnbaar een plek gekregen, maar ook nog aanwezig. Het leven is wreed geweest en het wordt nooit meer zoals het was. De ongedurigheid, de pijn en verdriet zijn er niet alleen op het toneel als publiek wordt je meegesleept, de energie in de zaal verandert en het is meer dan de regen die de zaal in waait. De pijn, de weemoed (vroeger lachte de vrouw met een kuiltje rechts in haar wang), het elkaar toch weer even aanraken. De spelers zijn op de toppen van hun kunnen.
De man vond enige troost in muziek. En uit de zaal klinken liederen van John Dowland 'In darkness let me dwell'. Een lied over het verdriet waar geen uitweg uit kan zijn. De vrouw zong toen haar zoon in haar armen stierf. De man houdt zijn ex-vrouw nog éénmaal in zijn armen en zingt. En ik word stil, blijf stil, ik ben ontroerd en voel het binnenkomen. Het is één van die voorstellingen die net als 'Tien Geboden' en 'Angels in Amerika' je diep raken in hun menselijkheid.